ذخایر خون کشور در انتهای سال ۱۴۰۴ دو برابر شد

به گزارش اعصاب سنج به نقل از مهر، احمد قره باغیان مدیرعامل سازمان انتقال خون کشور در نشست خبری روز جهانی اهداکنندگان خون حضور پیدا کرد و اظهار داشت: با وجود تعطیلی های مکرر ناشی از آلودگی هوا و محدودیت های مصرف انرژی در ماه های پایانی سال، ذخایر خون کشور با برنامه ریزی های انجام شده به صورت شایان توجهی افزوده شد و برای اولین بار از مرز ۱۲ روز ذخیره خون عبور کرد.

وی با اشاره به همزمانی شروع ماه مبارک رمضان با روزهای پایانی سال ۱۴۰۴ اظهار داشت: قبل از شروع جنگ ۴۰ روزه، ذخیره خون کشور در حدی بود که در صورت تعطیلی مراکز انتقال خون، امکان تامین نیاز مراکز درمانی برای حدود پنج روز وجود داشت. اما بعد از احساس احتیاج به افزایش آمادگی، برنامه ریزی های جدیدی برای افزایش ذخایر و جابه جایی فرآورده های خونی در سطح کشور انجام شد.

به گفته قره باغیان، در انتها اسفندماه ذخیره خون کشور دو برابر شد و در فروردین ماه برای اولین بار میزان ذخیره خون ایران از ۱۲ روز فراتر رفت. این در شرایطی است که استاندارد ذخیره خون در کشورهای توسعه یافته بین ۸ تا ۱۲ روز است و برای کشوری درحال توسعه مانند ایران، ذخیره ۷ تا ۸ روز نیز مطلوب ارزیابی می شود.

مدیرعامل سازمان انتقال خون، استقبال گسترده مردم از اهدای خون را عامل اصلی این موفقیت دانست و اضافه کرد: خیلی از داوطلبان ساعت ها در صف مراکز انتقال خون حضور بهم رساندند تا بعد از انجام آزمایش های سلامت، خون و فرآورده های مورد نیاز مراکز درمانی کشور را تامین کنند.

وی همینطور از افزایش مشارکت بانوان در اهدای خون آگاهی داد و اظهار داشت: سهم بانوان از اهدای خون در دوران جنگ تحمیلی عراق مقابل ایران حدود ۳۰ درصد بود، اما این میزان در سالیان اخیر به کمتر از ۵ درصد کم شده بود. در عین حال، در اسفندماه ۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۳، میزان رجوع بانوان برای اهدای خون بیشتر از ۷۹ درصد افزوده شد که اتفاقی خیلی پرارزش به حساب می آید.

قره باغیان، جوانان زیر ۲۵ سال را دیگر گروه هدف این سازمان عنوان نمود و اضافه کرد: با عنایت به حرکت جمعیت کشور بسمت سالمندی، هم میزان مصرف خون و فرآورده های خونی بیشتر می شود و هم احتمال کاهش اهداکنندگان در سال های آتی وجود دارد. بدین جهت جذب نسل جوان اهمیت ویژه ای دارد.

وی افزود: در اسفندماه ۱۴۰۴، تعداد اهداکنندگان بار اولی زیر ۲۵ سال نسبت به مدت مشابه سال قبل بیشتر از ۶۵ درصد افزوده شد که نشان دهنده موفقیت برنامه های جذب جوانان است.

مدیرعامل سازمان انتقال خون با اشاره به شرایط جنگی و جابه جایی گسترده جمعیت از کلانشهرها به سایر استانها گفت: با انتقال بیماران و خانواده ها به استان هایی مانند مازندران، خراسان رضوی، آذربایجان شرقی و اصفهان، احتیاج به تامین خون در استانهای میهمان پذیر افزایش پیدا کرد. به این علت از مردم درخواست شد در طول سفرهای خود نیز برای اهدای خون اقدام نمایند.

قره باغیان اضافه کرد: در طول جنگ ۴۰ روزه، میزان جابه جایی خون و فرآورده های خونی در کشور دو برابر شد و هیچ نقطه ای از کشور با کمبود فرآورده های خونی مواجه نشد. نیاز استانهای مختلف از سیستان و بلوچستان و خوزستان گرفته تا استانهای شمالی، شرقی و غربی کشور از راه شبکه ملی انتقال خون تامین شد.

مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران همینطور اعلام نمود: با وجود کاهش حدود ۷ درصدی مراجعات در تعدادی مقاطع، میزان تولید خون و فرآورده های خونی بیشتر از ۱۰ درصد افزوده شد و تمامی نیازهای درمانی کشور بدون وقفه تامین شد.

قره باغیان تاکید کرد: ماموریت اصلی سازمان انتقال خون، تامین خون سالم و کافی برای مراکز درمانی است و نباید هیچ بیماری به سبب کمبود خون یا فرآورده های خونی با تاخیر در درمان مواجه شود. همینطور باید شرایطی فراهم گردد که پزشکان بتوانند با اطمینان کامل، اعمال جراحی و درمان های مورد نیاز بیماران را در زمان مقرر انجام دهند.

مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران با اشاره به اهمیت توسعه بانک خون های نادر در کشور اظهار داشت: برمبنای تعریف، گروههای خونی نادر در ایران به گروه هایی اطلاق می شود که از هر هزار نفر تنها یک نفر دارای آن باشد. هرچه فراوانی یک گروه خونی کمتر شود، در رده خون های خیلی نادر و فوق العاده نادر قرار می گیرد.

وی اضافه کرد: بانک خون های نادر ایران از سال ۱۳۵۴ فعالیت خویش را آغاز نموده است، اما توسعه این بانک همچنان از اولویت های اصلی سازمان انتقال خون محسوب می شود. هدف آن است که با ارتقاء استانداردها و گسترش ارتباطات بین المللی، امکان تبادل خون های نادر میان ایران و سایر کشورها فراهم شود؛ برای اینکه امکان دارد یک گروه خونی نادر در ایران موجود باشد اما در کشور دیگری یافت نشود و یا بالعکس.

مدیرعامل سازمان انتقال خون با اشاره به یکی از نمونه های تلخ در این عرصه گفت: در یکی از موارد، بیماری به نام آمنه به سبب احتیاج به یک گروه خونی خیلی نادر که در کشور موجود نبود، جان خویش را از دست داد. حتی در بین اعضاء خانواده و بستگان وی نیز فردی با گروه خونی مشابه یافت نشد. این اتفاق ضرورت توسعه بانک خون های نادر را بیشتر از پیش آشکار می کند.

قره باغیان دومین ماموریت مهم سازمان را توسعه بانک اطلاعات داوطلبان اهدای سلول های بنیادی خون ساز عنوان نمود و اظهار داشت: امروزه در درمان خیلی از سرطان ها بخصوص سرطان خون، از سلول های بنیادی خون ساز استفاده می شود. این سلول ها بعد از تحریک مغز استخوان با دارو، از خون محیطی جداسازی و برای پیوند به بیماران تزریق می شوند.

وی اضافه کرد: موفقیت پیوند سلول های بنیادی به وجود سازگاری و تجانس بافتی میان اهداکننده و گیرنده وابسته است. به این علت ایجاد بانک اطلاعاتی گسترده از داوطلبان اهمیت ویژه ای دارد. هم اکنون اطلاعات بیشتر از ۱۰۰ هزار داوطلب در بانک سازمان انتقال خون ایران ثبت شده است، اما برنامه ریزی شده این تعداد طی سه سال آینده به بالای ۵۰۰ هزار نفر افزایش یابد.

قره باغیان افزود: در ۴۱ مرکز انتقال خون کشور، دفاتر جذب داوطلبان اهدای سلول های بنیادی فعال می باشند. اهداکنندگان خون زیر ۴۰ سال می توانند در صورت تمایل، نمونه گیری شوند و اطلاعات آنان در این بانک ثبت گردد تا در صورت نیاز بیماران و وجود تطابق بافتی، برای اهدای سلول های بنیادی دعوت شوند.

وی همینطور افزایش تولید پلاکت را از دیگر برنامه های راهبردی سازمان انتقال خون عنوان نمود و اظهار داشت: پلاکت یکی از حیاتی ترین فرآورده های خونی است و برای بیمارانی استفاده می شود که توانایی تولید کافی پلاکت را ندارند. کاهش شدید پلاکت می تواند خطر خونریزی داخلی و حتی مرگ را به دنبال داشته باشد.

به گفته قره باغیان، بیماران دچار سرطان های مختلف، اشخاصی که مغز استخوان آنان گرفتار لطمه شده و یا بیمارانی که سلول های سرطانی به مغز استخوان آنها نفوذ کرده اند، از مهم ترین مصرف کنندگان پلاکت هستند.

مدیرعامل سازمان انتقال خون با اشاره به روش اهدای پلاکت آفرزیس گفت: در این تکنیک تنها پلاکت از خون فرد جدا شده و سایر اجزای خون مجدداً به بدن وی بازگردانده می شود. به این علت فرد می تواند تا دو بار در هفته و حداکثر ۲۴ بار در سال پلاکت اهدا کند، در صورتیکه در اهدای خون کامل امکان اهدای مکرر وجود ندارد.

وی اضافه کرد: هر بیمار معمولاً به پلاکت حاصل از حداقل پنج واحد خون اهدایی نیاز دارد، اما در روش آفرزیس، پلاکت مورد نیاز یک بیمار را میتوان تنها از یک اهداکننده تامین کرد. این مساله علاوه بر افزایش کیفیت درمان، احتمال بروز عوارض ناشی از دریافت خون از چندین اهداکننده را نیز می کاهد.

قره باغیان با اشاره به اینکه مدت زمان اهدای خون حدود ۱۰ دقیقه است، اظهار داشت: فرایند اهدای پلاکت حدود یک ساعت و ۱۵ دقیقه به طول می انجامد و نیازمند مشارکت داوطلبانی است که آمادگی صرف زمان بیشتری را داشته باشند.

وی اشاره کرد: در تعدادی کشورهای پیشرفته همچون فرانسه، بخش عمده اهداکنندگان پلاکت را بانوان می سازند. امیدواریم با اجرای برنامه های آموزشی و فرهنگ سازی، بانوان و جوانان زیر ۲۵ سال نیز بیشتر از گذشته با اهمیت اهدای پلاکت آشنا شده و به جمع اهداکنندگان مستمر این فرآورده حیاتی بپیوندند.

قره باغیان اذعان کرد: هم اکنون قسمتی از نیاز کشور از راه تولیدکنندگان داخلی و بخشی نیز از راه تامین کنندگان خارجی تامین می شود. خوشبختانه در زمینه تامین کیسه های خون و سایر ملزومات مورد نیاز، مشکل حادی وجود ندارد و سفارش های لازم نیز انجام شده است.
وی ادامه داد: قسمتی از محموله های خریداری شده از خارج کشور از ماه آینده کم کم وارد ایران خواهد شد. البته تولیدکنندگان داخلی نیز برای تامین برخی مواد اولیه به واردات وابسته هستند و طبیعی است که هرگونه محدودیت ناشی از تحریمها یا اختلال در مسیرهای حمل و نقل بین المللی می تواند بر روند تامین کالاها تأثیر بگذارد.
قره باغیان افزود: تابحال در زمینه تامین ملزومات مصرفی، کیسه های خون، تجهیزات آزمایشگاهی و کیت های غربالگری با مشکل جدی مواجه نبوده ایم. سازمان انتقال خون به صورت مستمر از منابع داخلی و خارجی سفارش گذاری می کند و دولت نیز با عنایت به تجربه سالهای قبل در مدیریت شرایط تحریم، تمهیدات لازم را برای تامین بموقع نیازهای کشور درنظر گرفته است.
وی اشاره کرد: در تعدادی موارد، مانند واردات خون های نادر از کشورهای خارجی، تحریمها سبب ایجاد تاخیر در فرایند تامین شده است، اما تابحال این مسایل مانع ارایه خدمات حیاتی به بیماران نشده است.

وضعیت بانک خون های نادر کشور چه طور است و چه چالش هایی در این عرصه وجود دارد؟

قره باغیان با اشاره به فرایند کنترل کیفی خون های اهدایی در کشور اظهار داشت: تمامی خون های اهدایی برپایه استانداردهای سازمان جهانی بهداشت و دستورالعمل های ملی از نظر عوامل بیماری زا و عفونی مورد بررسی قرار می گیرند. همینطور در تعدادی استانها همچون خراسان شمالی، خراسان جنوبی، خراسان رضوی، گلستان و البرز، با عنایت به شیوع برخی بیماری های بومی، آزمایش های تکمیلی نیز صورت می گیرد.
وی ادامه داد: تمامی واحدهای خون اهدایی با استفاده از دو روش آزمایشگاهی معتبر از نظر ویروس ها، پاتوژن ها و عوامل عفونی بررسی می شوند و تا وقتی که نتایج آزمایش ها به صورت کامل منفی و مورد تأیید نباشد، هیچ واحد خونی وارد چرخه مصرف نخواهد شد.
قره باغیان در رابطه با برنامه استفاده از خون در اورژانس های پیش بیمارستانی گفت: برای اجرای این طرح، باید دو فرآورده خونی بشکل مناسب در اختیار اورژانس قرار گیرد؛ نخست گلبول قرمز گروه O منفی که قابلیت استفاده برای همه بیماران را دارد و دوم پلاسمای گروه AB که امکان استفاده گسترده در شرایط اورژانسی را فراهم می آورد.
وی افزود: این فرآورده ها باید در ناوگان اورژانس و وسایل نقلیه امدادی نگهداری شوند تا در صورت نیاز و با تشخیص پزشک، امکان تزریق خون قبل از رسیدن بیمار به مرکز درمانی برقرار شود. هم اکنون با همکاری اورژانس کشور و با عنایت به تجربه و سابقه فعالیت دکتر پرست در عرصه اورژانس، برنامه ریزی هایی برای شروع این طرح در اورژانس هوایی در حال انجام می باشد.
قره باغیان تاکید کرد: اجرای این برنامه نیازمند فراهم شدن زیرساخت ها و الزامات گوناگونی است. سازمان انتقال خون آمادگی تامین فرآورده های مورد نیاز را دارد، اما بخش اورژانس نیز باید از نظر تجهیزات، نگهداری و اجرای فرآیندهای مربوطه آمادگی لازم را داشته باشد. امیدواریم این طرح کم کم و با برنامه ریزی مناسب در تمام کشور توسعه یابد.
وی اظهار داشت: قسمتی از تجهیزات، همچون کیسه های خون، یخچال های تخصصی و برخی دستگاه های مورد نیاز، از تولیدات داخلی تامین می شود و بخش دیگر به سبب فناوری های پیشرفته مورد نیاز، از خارج کشور تهیه می شود.
وی ادامه داد: سیاست سازمان پشتیبانی از تولید داخل و استفاده از قابلیت شرکتهای دانش بنیان است و در سالیان اخیر قسمتی از تجهیزات مورد نیاز از تولیدکنندگان داخلی تامین شده است.
قره باغیان در رابطه با تفاهمنامه سازمان انتقال خون با سازمان انرژی اتمی نیز اظهار داشت: در قالب این همکاری ها، تامین برخی تجهیزات تخصصی همچون سانتریفیوژهای مورد نیاز سازمان در دستور کار قرار گرفت و روند تامین و نوسازی تجهیزات همچنان ادامه دارد.
او در آخر اشاره کرد: هدف اصلی سازمان انتقال خون، سودجستن از تجهیزات استاندارد و به روز برای افزایش کیفیت خدمات و ارتقاء ایمنی خون و فرآورده های خونی در کشور است.