چرا همه مسافران راهی شمال و سرعین می شوند؟
به گزارش اعصاب سنج، تصاویر پخش شده از ازدحام مسافران در سرعین و توقف های طولانی خودرو ها در جاده چالوس، استحمام با آب حوض پارکی در کوچصفهان و... بار دیگر یک سؤال را پیش روی مسافران و متولیان گردشگری گذاشته است: آیا ساعت ها ماندن در ترافیک و ازدحام، بازهم می تواند تجربه ای از سفر و استراحت باشد؟
به گزارش اعصاب سنج به نقل از خبر آنلاین، هم زمان با آغاز موج برگشت مسافران، انتظار می رود جاده های پرتردد کشور بار دیگر شاهد صف های طولانی خودرو ها باشند؛ وضعیتی که نه تنها کیفیت سفر را می کاهد، بلکه زندگی شهر های مقصد و ظرفیتهای طبیعی آنها را هم تحت فشار قرار می دهد. این تصاویر باآنکه در نگاه اول شاید صرفاً روایت گر شلوغی جاده ها و مقاصد گردشگری باشند، اما مساله ای عمیق تر را نشان می دهند؛ این که بخش بزرگی از سفرهای داخلی ایران همچنان در زمان های مشخص و در چند مقصد محدود متمرکز می شود. نتیجه هم هر سال در هر تعطیلات بیش از دو روزی تکرار می شود: جاده های قفل شده، شهر های مملو از مسافر، کاهش کیفیت خدمات و فشار بر زیرساخت ها و محیط زیست مقصد.
همشهری در خبری نوشت: رئیس کانون راهنمایان گردشگری، در رابطه با این وضعیت می گوید: آن چه امروز در سرعین، جاده چالوس و مسیرهای مشابه دیده می شود، در ظاهر یک مشکل ترافیکی است اما در واقع نشانه مساله ای عمیق تر در نظام گردشگری کشور محسوب می شود؛ مساله ای که به مدیریت، ساماندهی تعطیلات و توزیع مکانی سفر ارتباط دارد. این مورد را فعالین گردشگری در جلسات مختلف با دولت و مجلس مطرح کرده اند و برای کاهش بار سفر در دوره هایی مانند تعطیلات نوروز و تابستان، باید تعطیلات دیگری در طول سال پیش بینی شود تا تقاضای سفر در یک بازه زمانی محدود متمرکز نشود.
تعطیلات دو روزه؛ راهکاری که همچنان مسکوت مانده است
محسن حاجی سعید تعطیلات دو روزه آخر هفته در سرتاسر کشور را یکی از راهکارهای اساسی برای کاهش این مشکلات می داند؛ راهکاری که بگفته وی در خیلی از کشورهای جهان اجرا شده و حتی برخی کشورها برای افزایش کارآمدی کارکنان به سوی تعطیلات سه روزه هم رفته اند. او باور دارد ایران هم می توانست دست کم تعطیلات دو روزه را در سرتاسر کشور اجرا کند، چه به صورت پنجشنبه و جمعه و چه جمعه و شنبه، اما این بحث ها در نهایت مانند خیلی از طرح ها و ایده های دیگر مسکوت مانده است.
به گفته رئیس کانون راهنمایان گردشگری، مشکل تنها این نیست که همه مردم در یک مسیر حرکت می کنند. او می گوید: در تعطیلات دو یا سه روزه، تقریباً تمام ارگان ها، شرکت ها و مجموعه های کشور هم زمان تعطیل می شوند و طبیعی است که بخش بزرگی از مردم هم در همان زمان تصمیم به سفر بگیرند. برای کاهش این دفعه، راهکارهای علمی و تجربه شده در کشورهای مختلف وجود دارد و یکی از آنها استفاده از ظرفیت جشنواره ها و تعطیلات منطقه ای است.
او توضیح می دهد که میتوان در استانهای مختلف کشور، در بازه های زمانی مشخص، جشنواره هایی متناسب با خصوصیت های هر منطقه برگزار کرد؛ برای مثال، جشنواره غذاهای کویری یا رویدادهایی در مناطق کوهستانی استانهای کویری. حاجی سعید ادامه می دهد: ممکنست خیلی از مردم یک شهر را بشناسند، اما از منطقه ای مانند شیرکوه یزد اطلاعی نداشته باشند، در حالیکه این منطقه ظرفیت فوق العاده ای برای تعریف جشنواره ها و رویدادهای خاص دارد. حتی رویدادهایی مانند بارندگی شهابی برساووشی در ایام اخیر می توانست قسمتی از سفرهایی که به سوی شمال است به مناطق دیگر هدایت کند.
فشار سفر بر زندگی مردم محلی
حاجی سعید معتقد است: تمرکز بیش از حد مسافر در یک منطقه تنها به ترافیک منجر نمی گردد. زمانی که ظرفیت اقامت یک منطقه به ۲۰۰ درصد می رسد، هم صدمه های محیط زیستی ایجاد می شود و هم مردم محلی برای اداره زندگی روزمره خود با مشکل مواجه می شوند. در چنین شرایطی، مدیریت بحران هم باید برای تأمین مواد اولیه، مواد غذایی و سایر نیازهای ناشی از ورود ناگهانی حجم زیادی از مسافران برنامه ریزی کند.
او برای مدیریت این وضعیت پیشنهاد می کند: شهرداری ها و دهیاری ها در مناطقی که می دانند در دوره های خاص با اوج سفر مواجه خواهند شد، پلتفرمی برای مدیریت ورود مسافران ایجاد کنند. این سامانه می تواند برمبنای ظرفیت پذیرش و ظرفیت تحمل شهر یا روستا، میزان ورود مسافر را مشخص نماید و به صورت شفاف در اختیار گردشگران قرار دهد. کشوری که باتوجه به جمعیت بالا برای مدیریت برخی مقصدها، سیستمهایی به وجود آورده و مثلاً برای ورود تعداد مشخصی خودرو به یک منطقه سقف تعیین می کند و بالاتر از آن اجازه ورود نمی دهد. ونیز هم از نمونه های دیگری است که محدودیت ورود را برمبنای ظرفیت تحمل شهر اعمال کرده است.
شمال فقط مشکل جاده ندارد
بخش دیگری از این مساله به کیفیت سفر و فرهنگ سفر بازمی گردد. محسن حاجی سعید می گوید: مردم باید توقعات خویش را از سفر تعریف کنند و این مورد تا حدی جنبه فرهنگی دارد. زمانی که من کودک بودم، سفر شکل سنتی تری داشت؛ خانواده ها ممکن بود به مشهد بروند و از مسیر شمال بازگردند و آن چه اهمیت داشت، بیشتر خارج شدن از محل سکونت بود، نه کیفیت خودرو، تعداد سرنشینان یا محل اقامت.
به گفته او، امروز شرایط تغییر کرده و خیلی از خانواده ها بدنبال اقامت گاه متناسب با شرایط خود هستند. توسعه اقامت گاه های بوم گردی و سایر انواع اقامت گاه ها هم به این تغییر کمک کرده است، اما مساله کیفیت سفر تنها فرهنگی نیست و بخش مهمی از آن به سیاستگذاری و عملکرد مدیریت شهری و استانی مربوط می شود.
حاجی سعید ضمن اشاره به تجربه برخی شهرداری ها می گوید: اگر مشخص باشد در یک بازه زمانی چه تعداد مسافر مقرر است وارد یک منطقه شود، باید زیرساخت لازم هم برای آن فراهم گردد. در مسیرهای منتهی به مقصد، امکاناتی مانند سرویس بهداشتی، سطل های زباله و... پیش بینی شود تا مسافر بتواند از آنها استفاده نماید و میزان آلودگی و صدمه کاهش پیدا کند. اگر منطقه، یک مقصد گردشگری باشد، باید برای آن هم پارکینگ های حاشیه ای ایجاد و در زمان اوج سفر، برای شهرهایی مثل سرعین شاتل هایی تعریف شود که مسافران در مسیرهای مشخص حرکت کنند و جمعیت را جابه جا کنند. در شهرهایی که شرایط لازم را دارند، مسیرهای دوچرخه سواری هم می تواند ایجاد شود و در مجموع باید زیرساخت هایی توسعه یابد که رجوع خودرو ها را کم کند و کیفیت تجربه توریست را بالا ببرد.
سفر با خستگی آغاز می شود و با خستگی تمام
حاجی سعید در رابطه با کیفیت سفر در وضعیت فعلی به تجربه خانواده ای اشاره می کند که فرصت چند روزه تعطیلات در اختیار داشته، از تهران حرکت کرده و هشت ساعت در ترافیک جاده چالوس مانده است. چنین خانواده ای بعد از رسیدن به مقصد خسته است و در زمان برگشت هم باید همان مسیر و همان شرایط را تجربه کند. از دید او، نتیجه چنین سفری این است که فرد بجای این که با انرژی بیشتر به محل کار بازگردد، خسته تر و حتی عصبی تر از سفر برمی گردد.
او می گوید: راهکارهای اصلی برای ممانعت از چنین وضعیتی وجود دارد و یکی از آنها اطلاع رسانی شفاف به مسافر است. اگر به فردی که قصد خروج از تهران را دارد اخطار داده شود که ممکنست هشت ساعت از زمان خویش را در ترافیک سپری کند، می تواند در رابطه با زمان یا مقصد سفر تصمیم دیگری بگیرد. در مقصدهایی مانند سرعین که بار ترافیکی داخل شهر سبب قفل شدن معابر شده است هم میتوان پلتفرمی ایجاد کرد که مسافر از قبل وضعیت مقصد را ببیند و در صورت قرمز بودن وضعیت تراکم، در رابطه با ورود خودرو تصمیم بگیرد. هدف نباید ممنوع کردن سفر باشد، بلکه باید به مسافر اخطار داده شود که در صورت ورود به مقصد، با چه شرایطی رو به رو خواهد شد. اگر مسافر بداند مقصد اصلی با تراکم بالا مواجه می باشد، می تواند از شهرها و روستاهای اطراف برای اقامت استفاده نماید. بعنوان مثال، کسی که جهت استفاده از آب گرم به سرعین می رود، لزوما مجبور نیست در خود سرعین اقامت کند و می تواند در اردبیل یا دیگر شهرها و روستاهای اطراف اقامت داشته باشد و جهت استفاده از آب گرم به سرعین رجوع کند. به این ترتیب، هم فشار از روی سرعین برداشته می شود و هم مناطق اطراف از منافع گردشگری بهره مند خواهند شد.
برنامه های دولت برای انتخاب مقصد جدید
چرا با وجود تکرار ترافیک شمال و ازدحام سرعین، سفر همچنان در چند مقصد متمرکز است؟ هانی رستگاران، مشاور معاون گردشگری در امور هماهنگی امور استانها به همشهری می گوید: تمرکز سفر در ایران فقط ناشی از انتخاب مردم نیست؛ حاصل تلفیقی از چند عامل است. مقاصد شناخته شده، دسترسی جاده ای بهتر، زیرساخت اقامتی و خدماتی آماده تر، سابقه ذهنی خانوارها و حتی الگوی تبلیغات و معرفی مقصد سبب می شود مسافر در زمان محدود تعطیلات، انتخاب کم ریسک تر و آشناتری داشته باشد. بدین سبب اگر بخواهیم الگوی سفر تغییر کند، صرفاً معرفی چند مقصد جدید کافی نیست. باید برای مقصد جایگزین، زنجیره کامل سفر را فراهم کنیم؛ یعنی دسترسی، اقامت، خدمات، جاذبه، برنامه سفر، رویداد و اطلاعات دقیق در اختیار مسافر قرار گیرد.
او در مورد سیاست معاونت گردشگری در سالهای اخیر می گوید: کوشش برای تغییر پارادایم سفر از «معرفی صرف مقصد» به سوی «مدیریت و توزیع تقاضای سفر» بوده است. به این معنا که در روزهای اوج، مقاصد مکمل و جایگزین برای مقاصد پرتراکم تعریف و فعال شوند و مسافر بداند اگر مثلاً مقصد اصلی او با ظرفیت بالا مواجه می باشد، در فاصله ای منطقی چه گزینه دیگری باکیفیت قابل قبول وجود دارد. قاعدتا ما نمی توانیم مسافر را از مقصد محبوبش منع کنیم؛ اما درحال تلاش و اقدام هستیم تا انتخاب دوم و سوم او هم به اندازه انتخاب اولش جذاب و قابل دسترس باشد.
فارغ از این که ظرفیت هتل ها و اقامت گاه های یک شهر چقدر است باید در مجموع مروری بر ظرفیت مقصدها کرد. سال جاری ویدیویی از پارکی در شهر کوچصفهان گیلان در فضای مجازی انتشار یافته که مسافران از حوض پارک آب برمی دارند و استحمام می کنند. آیا خیابان های شهر کوچکی مثل سرعین می تواند نیم میلیون نفر توریست را در خود جای دهد؟؛ چیزی که در تعطیلات اخیر خبر آن منتشر گردید.
هانی رستگاران می گوید: در کشور ظرفیت ها و اطلاعات مختلفی در رابطه با زیرساخت های اقامتی، خدمات گردشگری و امکانات شهرها وجود دارد و در سطح دستگاههای مختلف هم مطالعات و ارزیابی هایی انجام شده است، اما این که بصورت روزانه بتوان گفت یک مقصد در اوج سفر دقیقاً چه تعداد توریست را می تواند بدون فشار بر آب، برق، فاضلاب، حمل و نقل، محیط زیست و زندگی جامعه محلی پذیرش کند؛ امری است که زمان پیک سفر قابل پیش بینی و در آن ایام این ارزیابی ها برای رفع نیازهای مسافران به انجام می رسد. ظرفیت یک مقصد فقط تعداد تخت هتل نیست. ممکنست یک شهر ۱۰ هزار تخت داشته باشد، اما شبکه جاده ای، آب، دفع پسماند یا پارکینگ آن ظرفیت پذیرش ۱۰ هزار توریست هم زمان را نداشته باشد. بدین سبب همانطور که طی سالیان گذشته، برای حزیره هنگام سامانه ای برای تعیین ظرفیت برد مقصد به وجود آمد، این اقدام میبایست برای سایر مناطق پرمخاطب هم اتفاق بیوفتد تا امکان سنجش ظرفیتی که مجموعه ای از فاکتورهای اقامتی، حمل و نقل، آب و انرژی، محیط زیست، پسماند، خدمات شهری، امداد و نجات و رضایت جامعه میزبان دارد، درنظر گرفته شود.
ساماندهی تعطیلات مبحث تازه ای نیست و سال هاست یکی از مطالبات جدی حوزه گردشگری می باشد. مشاور معاون گردشگری در امور هماهنگی امور استانها در اینباره می گوید: مساله فقط اضافه یا کم کردن تعطیلات نیست؛ مساله این است که تعطیلات چطور در طول سال توزیع شود تا تقاضای سفر فقط در چند مقطع مانند نوروز، تابستان و چند تعطیلی مناسبتی متمرکز نشود. از دید گردشگری، تعطیلات زمانی باارزش است که امکان برنامه ریزی بوجود آورد. اگر خانوار بداند در طول سال موقعیت های مشخص و قابل پیش بینی برای سفر دارد، قسمتی از تقاضای سفرهای فشرده و چندروزه می تواند به مقاطع کم تقاضاتر منتقل شود.
او تأکید می کند: پیشنهاد از ابتدا اینطور بود که حرکت به سوی یک تقویم ملی تعطیلات و تقویت تعطیلات منظم پایان هفته، در کنار استفاده از ظرفیت جشنواره ها و رویدادهای منطقه ای صورت گیرد. در این صورت میتوان برای هر فصل، متناسب با اقلیم و ظرفیت استان ها، مقاصد مناسب تعریف کرد. این فقط یک حرف تئوریک هم نیست؛ در سند تحول دولت صراحتا توزیع نامتوازن سفر به عنوان یک مساله مطرح و تقویم ملی تعطیلات و ساماندهی تعطیلات به عنوان یکی از اقدامات پیشنهادی برای آن ذکر شده است. همینطور قبلا مبحث معرفی مقاصد مکمل و جایگزین در روزهای اوج سفر و ساماندهی تعطیلات، به عنوان دو راهبرد توزیع مکانی و زمانی سفر مطرح بوده است.
موضوع ساماندهی تعطیلات از دید او یک مساله بین بخشی است و یک نهاد دولتی مانند وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به تنهایی نمی تواند در رابطه با تقویم تعطیلات تصمیم بگیرد. او می گوید: این مورد به همکاری دولت، مجلس و دستگاه هایی مانند آموزش وپرورش و سازمان اداری و استخدامی نیاز دارد. در جلسات گوناگونی که برای این مورد تشکیل شده، تأیید شده ساماندهی تعطیلات باید از یک بحث صرفاً اداری بیرون رود و به عنوان یکی از ابزارهای مدیریت سفر و توزیع تقاضای گردشگری دیده شود.
منبع: اعصاب سنج
مطلب اعصابسنج را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب