بودجه چطور سیاست شهری را می سازد؟
به گزارش اعصاب سنج، بودجه در تهران تنها یک سند مالی نیست، بلکه مهم ترین عامل تعیین اولویت ها، جهت گیری سیاستهای شهری و مسیر توسعه پایتخت محسوب می شود.
در نگاه رایج، بودجه یک سند مالی است؛ مجموعه ای از اعداد که نشان میدهد چه مقدار پول از کجا آمده و در کجا هزینه خواهد شد. اما در حکمرانی شهری، بخصوص در کلان شهری مانند تهران، بودجه چیزی فراتر از یک سند حسابداری است. بودجه در عمل، یکی از مهم ترین ابزارهایی است که سیاست شهری را شکل می دهد. به بیان ساده تر، بودجه فقط نتیجه تصمیم های سیاسی نیست، خود بودجه بخشی از فرایند تولید سیاست است.
برای فهم این نکته، کافی است به این پرسش توجه کنیم: وقتی منابع مالی محدود هستند، چه چیزی تعیین می کند کدام پروژه اجرا شود و کدام پروژه به تعویق بیفتد؟ پاسخ ظاهری اینست که «اولویت ها». اما این اولویت ها خود از دل بودجه شکل می گیرند، نه مستقل از آن.
در تهران، ساختار درآمدی شهر-که بخش مهمی از آن به فعالیتهای عمرانی، تغییر کاربری و ساخت وساز وابسته است- موجب می شود بودجه نه صرفا یک برنامه توزیع منابع، بلکه یک سازوکار تولید اولویت باشد. پروژه هایی که توانایی ایجاد جریان مالی دارند، به صورت طبیعی در مرکز توجه قرار می گیرند؛ نه فقط بدین سبب که مهم ترند، بلکه بدین سبب که امکان تامین مالی دارند.
در چنین شرایطی، مرز میان آنچه شهر نیاز دارد و آنچه شهر می تواند انجام دهد، کم کم محو می شود. بودجه به جای اینکه ابزار تحقق برنامه شهری باشد، به ابزاری برای تعریف خود برنامه تبدیل می شود.
این وضعیت پیامد مهمی دارد: سیاست شهری به صورت درحال افزایشی با منطق مالی در هم تنیده می شود. تصمیم در رابطه با توسعه حمل و نقل، فضای عمومی، نوسازی بافت فرسوده یا گسترش خدمات شهری، نه فقط بر مبنای نیازمندیهای اجتماعی یا زیست محیطی، بلکه بر مبنای قابلیت تبدیل آن تصمیم به منابع مالی اتخاذ می شود. بنابراین است که در خیلی از دوره ها، برخی پروژه ها به صورت مداوم تکرار می شوند، در حالیکه برخی دیگر هیچ گاه به مرحله اجرا نمی رسند. مساله فقط تفاوت در اهمیت نیست؛ مساله تفاوت در قابلیت بودجه ای شدن است.
در این جا بودجه نقش پنهان اما تعیین کننده ای ایفا می کند: بودجه تعیین می کند چه چیزی اساساً قابل سیاستگذاری باشد. هر موضوعی که نتواند در چارچوب بودجه تعریف شود، کم کم از دستور کار سیاست شهری خارج می شود، حتی اگر از نظر اجتماعی خیلی مهم باشد.
از این منظر، بودجه صرفا بازتاب سیاست شهری نیست، بلکه یکی از سازندگان آن است. همان گونه که ساخت وساز به عنوان یک منبع تغذیه مالی شهر مطرح است، بودجه همان جایی است که این منابع به زبان سیاست ترجمه می شوند و به پروژه، برنامه و اولویت تبدیل می گردند.
این پیوند میان اقتصاد و سیاست شهری، یک پیامد دیگر نیز دارد. در ساختاری که بخش مهمی از درآمد به پروژه های عمرانی وابسته است، تمایلی طبیعی بسمت پروژه هایی شکل می گیرد که بتوانند این چرخه را ادامه دهند. به این ترتیب، بودجه نه فقط توزیع کننده منابع، بلکه تثبیت کننده یک الگوی خاص از توسعه شهری می شود.
در چنین شرایطی، تغییر جهت سیاست شهری خیلی دشوار می شود؛ برای اینکه تغییر سیاست، فقط به مفهوم تغییر تصمیم ها نیست؛ به مفهوم تغییر منطق اختصاص منابع است. و هر تغییری در این منطق، به صورت مستقیم بر ساختار درآمدی و بنابراین بر امکان اداره شهر اثر می گذارد. بنابراین است که بودجه را نمی توان صرفا یک سند فنی دانست. بودجه در واقع نقشه ای است که نشان میدهد شهر چه طور می فهمد چه چیزی مهم می باشد و چه چیزی قابل حذف یا به تعویق انداختن است.
اگر از این زاویه نگاه نماییم، روشن می شود که سیاست شهری در تهران بیشتر از آنکه در شورا یا شهرداری شکل بگیرد، در فرایند بودجه ریزی شکل می گیرد. بودجه میدان نامرئی ای است که در آن اولویت ها ساخته می شوند، نه صرفا ثبت.
و شاید از همین جا بتوان فهمید که چرا تغییرات ظاهری در برنامه های شهری، لزوماً به تغییرات حقیقی در زندگی شهری منجر نمی گردد. برای اینکه تا آن زمان که منطق بودجه تغییر نکند، سیاست شهری نیز در همان مسیر پیشین بازتولید خواهد شد.
*جامعه شناس
به اجمال، در چنین شرایطی، مرز میان آن چه شهر نیاز دارد و آن چه شهر می تواند انجام دهد، کم کم محو می شود. بدین سبب است که در بسیاری از دوره ها، برخی پروژه ها بصورت مداوم تکرار می شوند، در صورتی که برخی دیگر هیچگاه به مرحله اجرا نمی رسند. در چنین شرایطی، تغییر جهت سیاست شهری خیلی دشوار می شود؛ به جهت اینکه تغییر سیاست، فقط به مفهوم تغییر تصمیم ها نیست؛ به مفهوم تغییر منطق اختصاص منابع است.
مطلب اعصابسنج را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب